Żurawina, owoce czy kapsułki?

Żurawina była ceniona, bowiem umożliwiała przetrwanie w zdrowiu długich zimowych miesięcy w trudnych warunkach klimatycznych dalekiej Północy. Jej jagody zbiera się późną jesienią, kiedy inne owoce już się kończą. Można je długo przechowywać, ponieważ wysoka zawartość kwasów i tanin zabezpiecza je przed zepsuciem. Niestety, żurawiny nie da się jeść na surowo, gdyż jej owoce są kwaśne i cierpkie. Świeży sok z owoców też jest zbyt kwaśny. Rosjanie słodzą sok żurawinowy miodem, co jest doskonałym połączeniem. W USA i Kanadzie większość owoców przerabia się na napoje, popularny jest koktajl żurawinowy, dosłodzony do smaku, zawierający 25-27% soku i witaminę C. Żurawina europejska i amerykańska mają bardzo podobny skład chemiczny, ale błotna rośnie dziko, podczas gdy wielkoowocowa jest obecnie uprawiana na dużych areałach (zbiory sięgają 350-400 tys. ton).

Lecznicze zastosowania żurawiny znane są od dawna. W medycynie ludowej używano jej do zwalczania stanów zapalnych układu moczowego, a także przy przeziębieniu czy reumatyzmie. Badania naukowe opublikowane w ostatnich latach przyniosły pełne potwierdzenie tych zaleceń. Kiedyś sądzono, że sok z żurawiny działa korzystnie, gdyż zakwasza mocz, a niskie pH nie sprzyja bakteriom. Przeprowadzono badania na różnych kulturach bakterii przy neutralnym pH pożywki – po dodaniu soku z żurawin nie pojawiła się żadna kolonia E. Coli, Staphylococcus aureus, Pseudomonus aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Proteusz mirabilit.

Jaki jest mechanizm działania antybakteryjnego?

W 2000 roku opublikowano wyniki badań frakcji katechin izolowanej z żurawin. Okazało się, że składa się głównie z polimerów zawierających 4 lub 5 jednostek epikatechiny i przynajmniej jeden dimer typu A2. To właśnie polimery epikatechinowe działają antyadhezyjnie – w obecności polimeru bakterie nie mogą uczepić się podłoża, nie mogą więc rozmnożyć się i utworzyć kolonii. Zdjęcia bakterii rosnących w obecności soku żurawinowego wykonane mikroskopem elektronowym pokazują podobny obraz jak po dodaniu antybiotyku. Antyadhezyjnie działa bardzo mała ilość soku, bo ochronne stężenie epikatechin jest rzędu mikromoli. Stwarza to możliwość obniżenia ryzyka rozwoju bakterii w drogach moczowych poprzez podawanie odpowiedniej ilości soku żurawinowego (1-2 szklanki). Jednak sok żurawinowy ma dużo kwasów organicznych, a więc osoby z predyspozycją do kamieni nerkowych, zwłaszcza tworzonych ze szczawianu wapnia, nie powinny go pić. Doskonałą alternatywą jest ekstrakt żurawinowy w kapsułkach, pozbawiony szczawianów i sprzedawany jako suplement diety. Suplementy diety to nowa kategoria „inteligentnych” produktów zawierających składniki żywności, ale podanych w formie kapsułek, tabletek lub syropów. Na infekcje dróg moczowych znacznie częściej zapadają kobiety niż mężczyźni: 20% kobiet w wieku 20-56 lat choruje raz w roku, 40-50% kobiet przechodziło taką infekcję przynajmniej raz w życiu. Niestety, aż u 27% kobiet infekcja powraca w ciągu 6-12 miesięcy. Jej objawy to częste parcie na pęcherz i ból towarzyszący oddawaniu moczu. Na zapalenia pęcherza często cierpią kobiety w zaawansowanym wieku. W wielu badaniach wykazano, że podawanie ekstraktu z żurawin jest bardzo korzystne – przy już trwającej infekcji redukuje liczbę bakterii, wspomagając kurację antybiotykową, oraz zapobiega nawrotom stanów zapalnych. Kiedy kobietom w starszym wieku podawano 300 ml soku przez 6 miesięcy, liczba przypadków bakteriomoczu spadła o połowę. W innym badaniu młodszym, seksualnie aktywnym kobietom podawano przez 3 miesiące liofilizowany sok żurawinowy w kapsułkach i również stwierdzono znaczący spadek ilości infekcji dróg moczowych.

Przeciwbakteryjne działanie soku z żurawin nie ogranicza się jedynie do dróg moczowych. Sok działa na bakterie znajdujące się w jamie ustnej, na zębach, a także w żołądku – może zapobiegać rozwojowi choroby wrzodowej wywoływanej przez Helicobacter pylori. Żurawina może być także wykorzystywana jako składnik diety zapobiegającej miażdżycy i jej skutkom – chorobom serca i układu krążenia. Przed miażdżycą chroni przede wszystkim odpowiednia dieta, bogata w jarzyny i owoce mające naturalne antyoksydanty. Przeciwdziałają one utlenianiu lipidów i powstawaniu złogów miażdżycowych w tętnicach. Wykazano, że sok z żurawin jest silnym antyoksydantem i chroni lipoproteidy przed utlenieniem. Stężenie soku z żurawin, które działało ochronnie na LDL, było podobne jak w przypadku soku z winogron. Oba soki mają podobny zestaw związków polifenolowych: antocyjaniny, katechiny, flawonole, ale znacznie więcej eksperymentów wykonano na składnikach czerwonego wina, które jest popularne w południowej Europie. Żurawiny mogą zastąpić wino w działaniu antyutleniającym, przyczyniając się do hamowania procesów starzenia się i rozwoju chorób degeneracyjnych. A więc w trosce o zdrowie, dobrą formę i warto sięgnąć po produkty żurawinowe.

  

Prof. dr hab. Iwona Wawer

Akademia Medyczna w Warszawie

 

Źródło: "Klub Zdrowia dla Farmaceutów"