Znaczenie Wapnia, Magnezu i Cynku dla zdrowia człowieka

Jego wchłanianie z przewodu pokarmowego odbywa się przede wszystkim w jelicie cienkim oraz w mniejszej ilości w okrężnicy. Przy niskiej podaży wapnia z pożywieniem jego wchłanianie odbywa się głównie na drodze transportu aktywnego, w którym istotną rolę odgrywa witamina D. Przeciętna absorbcja wapnia z pożywienia waha się od 30 do 40%; wzrasta ona nawet do 75% w okresach intensywnego wzrostu, podczas ciąży, karmienia i przy niedoborach w organizmie. Wchłanianie wapnia w przewodzie pokarmowym zależy w dużym stopniu od formy chemicznej i obecności w pożywieniu substancji wpływających na jego rozpuszczalność. Niskie pH, obecność aminokwasów zasadowych, laktozy zawartej w mleku, kwasów organicznych (np. kwasu cytrynowego) i soli żółciowych, a także odpowiednie proporcje wapnia do fosforu w naszym pożywieniu zwiększają biodostępność tego pierwiastka.
W normach żywieniowych zaleca się spożycie 1200 mg wapnia na dzień dla osób w wieku do 26 lat i 900 mg/dzień dla przedziału wiekowego 26-60 lat.
Zapotrzebowanie na wapń zwiększa się w okresie ciąży i laktacji o 300-400 mg/dzień.
Głównym źródłem wapnia w pożywieniu przeciętnego mieszkańca naszego kraju jest mleko i jego przetwory, wnoszące od 70 do 80% tego pierwiastka do przeciętnej diety.
Reasumując należy podkreślić, iż wapń w okresie dzieciństwa odgrywa niezmiernie ważną rolę w prawidłowym rozwoju naszych kości. Jego dostateczna podaż z pożywieniem i uzupełnienia w postaci preparatów zmniejszają ryzyko, szczególnie u dzieci odkładania się w kościach szkodliwego dla zdrowia ołowiu. Dotyczy to przede wszystkim dzieci, a także kobiet będących w ciąży mieszkających w regionach o dużym zanieczyszczeniu środowiska przyrodniczego.
U dorosłych, a szczególnie kobiet i mężczyzn powyżej 40 roku życia dostateczna podaż wapnia zmniejsza ryzyko osteoporozy. Dotyczy, to szczególnie ponad kilku milionów kobiet i mężczyzn z ryzykiem osteoporozy. Przez cały okres życia osobniczego człowieka dostateczna podaż wapnia z pożywieniem ułatwia utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi, co jest szczególnie ważne w Polsce, gdzie 3-6 milionów osób jest zagrożonych nadciśnieniem.

MAGNEZ

Ponad połowa magnezu w organizmie człowieka występuje w kościach (55-60%), około 40-45% w komórkach tkanek miękkich, przede wszystkim mięśni, a tylko 1% w płynach pozakomórkowych. Magnez jest, obok wapnia i potasu, najważniejszym składnikiem mineralnym, aktywującym około 300 enzymów naszego ustroju. Zadawalający poziom magnezu ułatwia utrzymanie dobrej kondycji zdrowotnej przez całe życie. Dzienne zapotrzebowanie na magnez człowieka dorosłego wynosi ok. 290-360 mg osobę/dzień w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego.
Przeciętne wykorzystanie tego pierwiastka z diety wynosi 30-40%. Absorbcja magnezu wzrasta w obecności białka i laktozy, natomiast wysoka zawartość tłuszczu ogranicza jego przyswajanie w przewodzie pokarmowym ze względu na tworzenie się mydeł magnezowych. W dietach zawierających: celulozę, hemicelulozy, fityniany, szczawiany zbyt duże ilości wapnia i fosforu sprawiają, iż dostępność magnezu z pożywienia jest mniejsza.
Najważniejsze funkcje magnezu – to udział w procesach syntezy i rozpadu związków bogatoenergetycznych, głównie kwasu adenozynotrójfosforowego (ATP), co warunkuje m.in. dostarczanie energii do pracy mięśni. Pierwiastek ten jest niezbędny do biosyntezy i utrzymania prawidłowej struktury kwasów nukleinowych i chromosomów. Z tymi funkcjami część badaczy wiąże obserwowaną większą zapadalność na nowotwory przy niedoborach tego pierwiastka. Magnez bierze również udział w wielu etapach biosyntezy białka. Jest aktywatorem enzymów uczestniczących w przemianach węglowodanów i tłuszczów, umożliwia b-oksydację kwasów tłuszczowych i ich włączenie do cyklu Krebsa. Jedną z konsekwencji niedoboru magnezu może być wzrost stężenia wolnych kwasów tłuszczowych, a także cholesterolu w osoczu i większa podatność na zmiany miażdżycowe.

CYNK

Niezbędność cynku dla człowieka potwierdzono dopiero w 1957 roku. Mięśnie szkieletowe i kości zawierają prawie 90% całej puli cynku zawartej w organizmie. Niewielka ilość tego pierwiastka znajdująca się w osoczu (<0,1%) stanowi pulę łatwo dostępną dla metabolizmu. Absorbcja cynku z diety waha się od 10 do 40% i ma miejsce przede wszystkim w jelicie cienkim.
Biodostępność cynku z diety zależy także od jej składu. Białko zwierzęce, niektóre aminokwasy i kwas cytrynowy ułatwiają absorbcję, natomiast żelazo niehemowe i miedź obniżają wchłanianie, Przy wysokim stosunku molowym fitynianów do cynku i jednoczesnej obecności nadmiaru wapnia tworzą się nierozpuszczalne kompleksy, z których żaden z tych pierwiastków nie może być wykorzystany.
Dzienne zapotrzebowanie na cynk człowieka dorosłego wynosi ok. 11-18 mg/osobę/dzień. Cynk jest składnikiem około 200 enzymów reprezentujących różne klasy i jako taki ma wpływ na wszystkie podstawowe procesy życiowe. U dorosłych z niedoborami tego mikroelementu również stwierdza się zmiany rumieniowe na skórze i wypadanie włosów, a ponadto zaburzenia smaku, zmniejszenie odporności komórkowej i upośledzenie gojenia się ran, kurzą ślepotę. Amerykańscy specjaliści oceniają, że u 25% osób cierpiących na zaburzenia smaku i węchu odpowiedzialny za to jest niedobór cynku.
Uważa się, że umiarkowane niedobory cynku występują dość powszechnie, ale jednoznacznie trudno to potwierdzić, ze względu na brak prostych wskaźników oceny stanu odżywienia pod tym względem. Niedobory cynku występują zwykle łącznie z niedoborami innych składników, zwłaszcza białka i energii, co również utrudnia ich zdiagnozowanie. Grupami ryzyka wystąpienia niedoborów tego pierwiastka są dzieci, kobiety ciężarne i karmiące, ludzie starsi, osoby odżywiające się głównie produktami pochodzenia roślinnego i alkoholicy.
Reasumując, również cynk jest bardzo ważnym składnikiem mineralnym dla organizmu człowieka przez okres całego życia osobniczego, a odpowiednia jego ilość pobierana z pożywieniem, uzupełniana w miarę potrzeby preparatami, zmniejsza ryzyko osłabienia odporności ogólnoustrojowej.